Tazminat davası nasıl açılır konusu maddi ve/veya manevi zarara uğramış kişilerce sıkça aranan konulardan biridir. Tazminat davasına konu olabilecek alacaklar birden fazla şekilde hukuki sebeple doğabilir. Bunlardan birinin varlığı tazminat hakkının ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Peki bir hukuki olay neticesinde tazminat hakkının var olup olmadığını nasıl öğrenebiliriz ? Tazminat hakkı doğmuş ise nasıl talep edebiliriz ? Tazminat talebinin miktarını belirlerken neleri göz önünde bulundurmalıyız ? gibi tüm soruların cevabının işbu makalemizde vereceğiz.
Tazminat Nedir ?
Tazminat kelimesi çok geniş bir kavramı karşılamaktadır. Dar anlamıyla tazminat; hukuka aykırı bir eylem veya sözleşme ihlali sonucu oluşan maddi veya manevi zararın karşılanması amacıyla ödenen para, yani zarar ödencesi demektir.
Tazminat hakkının doğabilmesi için aşağıdaki unsurların gerçekleşmesi gerekmektedir:
- Kişi uhdesinde bir zarar meydana gelmelidir.
- Bu zarar maddi ve/veya manevi bir zarar olmalıdır.
- Maddi zarar söz konusu ise bu zarar, zarara uğrayan tarafından ispatlanmalıdır.
- Manevi zarar söz konusu ise bu durumda hakim tarafından değerlendirme yapılır. Olayın konusuna göre kişide yarattığı elem, keder ve üzüntü göz önünde bulundurulur.
İş hukuku açısından tazminat ise işçi uhdesinde doğan alacaklardır. Bu alacaklar iş sözleşmesinden kaynaklanır. İş sözleşmesinin feshi halinde işçinin talep edebileceği tazminat kalemleri şunlardır:
- Kıdem tazminatı,
- İhbar tazminatı,
- Mobbing tazminatı,
- Manevi tazminatı,
- İşe iade tazminatı vb.
Ceza Davası Sonrası Tazminat Talebi
Ceza davası sonunda tazminat talebinde bulunulabilir. Ceza davasına dayalı bir tazminat talep edebilmek için ceza hukukundan kaynaklanan bir suç unsurunun varlığı gerekir. İşlenen suç neticesinde maddi ve/veya manevi bir zararın doğması gerekir. Tazminat, hem suç hem de haksız fiilden doğabilir. Tazminat talep edebilmenin şartları Türk Borçlar Kanununun 49. Maddesinde belirtilmiştir. Buna göre tazminat talep edebilmenin hukuki dayanağı şu şekildedir:
“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
Kusur veya hukuka aykırı fiilin tespitinin ceza hukukuna bırakıldığı durumlarda bekletici mesele söz konusu olur. Tazminat hakkının doğup doğmadığının tespitini sağlayabilmek adına ceza yargılamasının neticelenmesi beklenir. Ceza davasında cezaya hükmedilmesi, kusurun varlığının tespiti halinde hukuk mahkemesinde dava açarak konuya ilişkin tazminat talebinde bulunulabilir.
Yani kişinin yapmış olduğu tek bir fiil ile hem ceza hem de özel hukuk alanında ayrı ayrı sonuçlara neden olabilir. Kişi ceza hukuku ve özel hukuk açısında ayrı ayrı cezalandırılır. Örneğin; bir kişi tarafından yaralama suçunun işlenmesi halinde ceza mahkemeleri açısından yaralama suçuna ilişkin yargılama yapılır ve bu doğrultuda hüküm verilir. Yaralama neticesinde doğan maddi (hastane masrafları, iş gücü kaybı, kaybedilen kazanç vb.), manevi (yaralama neticesinde doğan acı, üzüntü, psikolojik etkiler vb.) zararlar için ayrıca hukuk mahkemesinde maddi talepli bir dava açılmalıdır.
Trafik Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Trafik kazası neticesinde daha az kusurlu veya kusursuz olan taraf uğradığı zararların karşılanması amacı ile kazaya karışan kusurlu tarafa ve ilgili sigorta şirketine başvurabilir. Karşı taraftan mahrumiyet bedeli, sigorta şirketinin ödemesi gereken üst limiti aşan meblağ edilebilir. Sigorta şirketinden ise ZMMS kapsamında hasar bedeli, değer kaybı taleplerinde bulunulabilir.
Boşanma Davası Nedeni İle Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu olan eş diğer eşten maddi ve/veya manevi tazminat talebinde bulunabilir. Yine boşanma ile yoksulluğa düşecek taraf, diğer taraftan nafaka talebinde de bulunabilecektir. Evlilik birliği içerisinde kendi kusurlarıyla diğer eşe maddi veya manevi zarar veren taraf bu hususlara ilişkin tazminat ödemek zorunda kalabilir.
İş Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Bir iş sözleşmesine dayalı olarak çalışan kişi, iş yerinde kaza geçirmesi halinde ve bu kaza ilgili Sosyal Güvenlik Kurumunca iş kazası şeklinde tespit edildiğinde işçiye tazminat isteme hakkı verilir. İşçi uğramış olduğu zararların karşılanması için işvereninden talepte bulunabilir.
İş kazası nedeniyle işverenden talep edilebilecek maddi ve manevi tazminat kalemleri aşağıdaki gibidir:
- Sürekli iş göremezlik tazminatı,
- Geçici iş göremezlik tazminatı,
- Destekten yoksun kalma tazminatı,
- Tedavi, bakım ve diğer giderlere karşılık bir miktar tazminat vb.
Doktor Hatasından Kaynaklanan Tazminat Davası
Doktor hatasından kaynaklanan bir sebeple maddi ve/veya manevi zarara uğrayan hasta doktor ve ilgili hastaneden maddi ve/veya manevi tazminat talebinde bulunabilir. Doktor tarafından kişiye yapılan müdahale kişinin tüm hayatını olumsuz yönde etkileyebilir. Doktor hatasından kaynaklanan tazminat davası açabilmenin ilk şartı doktorun yapmış oluğu işlemde kusurlu olmasıdır. Doktorun bilgisizliği, tecrübesizliği, uygulanan yanlış tedavi vb. durumlarda tazminat sorumluluğu doğacaktır. Fakat doktora kusur atfedilemeyen, işlem sonrası doğabilecek komplikasyonlar sebebi ile dava açılamayacaktır.
Tazminat Davaları Nerede Açılır ?
Tazminat davaları, tazminata sebep konuya göre farklı mahkemelerde açılabilir. Aile hukukundan kaynaklanan durumlarda Aile Mahkemesi, iş hukukundan kaynaklanan taleplerde İş Mahkemeleri, Asliye Hukuk Mahkemeleri vb. Kısacası maddi ve manevi tazminat talepleri, hukuk mahkemeleri alanına girmektedir.
Tazminat Davaları Ne Kadar Sürede Sonuçlanır ?
Tazminat davalarının neticelenme süresi davanın niteliğine konusuna göre değişiklik arz eder. Bu süreyi bilirkişi raporu, tanık dinlenmesi, müzekkere yazılarak bilgi, belge talebi, kusur oranının tespit edilmesi gibi hususlar belirler. Tazminat davalarının neticelenmesi ortalama 1 ila 3 yıl arasıdır.