Hastane Çalışanları İçin Şua İzni
Hastanelerde radyasyon altında veyahut radyasyon riskine maruz kalarak çalışan sağlık personellerinin diğer sağlık personellerine nazaran ek olarak sahip olduğu haklardan biri şua hakkıdır. Şua izni, radyasyon riski altında çalışan sağlık personellerine verilen hukuken güvence altına alınmış bir haktır.
Hastanelerde Şua İzni
Sağlık hizmetlerinde sıklıkla kullanılan radyoloji alanı, hastalığın teşhisi ve tedavisi sürecinde hayati bir rol oynamaktadır. Hastanelerin bu alanlarında çalışan sağlık çalışanları sürekli bir mesleki risk ile yani radyasyonla karşı karşıyalardır. Bu durumda ilgili alanlarda çalışanları korumak son derece önem arz etmektedir. Sağlık çalışanlarını korumak adına yine olası meslek hastalıklarının önüne geçebilmek için radyasyon riski altında bulunan çalışanlara özel dinlenme hakları ve çalışma süresi kısıtlamaları öngörülmüştür. Radyasyon izni olarak da geçen bu yasal haklara şua izni de denmektedir.
Şua İzni Kaç Gündür ?
Şua izni süresi 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 103. Maddesinin 3. Fıkrasına göre her yıl için bir aydır. Kanunun ilgili maddesinde şua izni kendine şu şekilde yer bulmuştur:
“Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir.”
Yine şua izninin temel hukuki dayanağı 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun’dur. Bu kanunda da şua konusunun kapsamı detaylı olarak anlatılmıştır. Kanunun Ek 1. Maddesi uyarınca, iyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerlerde çalışan personel, normal mesai süreleri dışında çalıştırılamaz ve bu personele nöbet görevi verilemez. Bu Kanun ve buna bağlı olarak çıkarılan Nizamname (Yönetmelik), iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan personelin çalışma koşullarını sıkı kurallara bağlar.
Şua İzni ile Yıllık İzin Arasındaki İlişki
Radyasyonlu ortamda çalışan sağlık personelinin maruz kaldığı fiziki ve biyolojik yıpranmayı engellemek, dengelemek için bazı önlemler alınır. Bunlar:
- Günlük çalışma süresi diğer sağlık personellerine oranla daha azdır. İlgili kanun ve mevzuata göre radyasyon riski altında çalışan personelin günlük mesaisi 7 saati geçemez. Sürenin aşılarak personele mesai sonrası nöbet yazılması hukuka aykırılık teşkil eder.
- Yıllık şu izni diğer sağlık personellerinden farklı olarak sadece radyasyon riski altında çalışanlara verilen bir izindir. Şua izni, yıllık izinden bağımsızdır. Yıllık izni ek olarak her yıl bir ay süre ile şua izni kullandırılmalıdır. Şua izni verilmesinin amacı çalışanın dinlendirilmesinden çok vücutta biriken düşük dozlu radyasyonun etkilerinin azaltılması, hücrelerin onarılmasıdır.
Şua İzninden Kimler Faydalanabilir
Uygulamada her ne kadar bu haktan sadece röntgen veya radyoloji teknikerlerinin faydalanabildiği düşünülse de diğer personellerin de yararlanabilip yararlanamayacağı hakkında ihtilaflar bulunmaktadır.
Yasal mevzuat ve Yargıtay içtihatlarını da göz önünde bulundurduğumuzda şu izninden faydalanabilecek olan kişiler sadece radyoloji çalışanları değil, radyasyon riski altında çalışan tüm sağlık personelleridir.
Şua hakkından yararlanmanın temel şartı fiilen ve sürekli olarak radyasyonlu ortamda çalışmaktır. Buna göre;
- Radyoloji hekimleri,
- Nükleer tıp ve radyoterapi uzmanı hekimler,
- Röntgen ve radyoloji teknikerleri,
- Bu alanlarda fiilen görev yapan hemşireler.
Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre radyasyonla illiyet bağı olan diğer personeller için de şua izni söz konusu olabilmektedir. Yani radyoloji alanında çalışmasa dahi sağlık personeli, radyasyonlu alanda fiilen çalışıyorsa da yine şua iznine hak kazanacaktır. Bunlar sekreter, hasta bakıcıları, temizlik görevlileri vs. de olabilmektedir. Bu durumda çalışma saatleri ve dozimetre ölçümleri büyük önem taşıyacaktır.
Şua İzni Kullandırılmaz ise Ne Olur ?
Şua izni kanun tarafından sağlık çalışanına verilmiş bir haktır. Bu hak işçinin, memurun feragat edebileceği bir hak değildir. Temel bir iş sağlığı ve güvenliği kuralı olduğundan, bu iznin kullandırılması zorunludur.
Personel eksiliğinin bulunduğu durumlarda sıkça şua izninin kullandırılmadığı durumlar görülür. İş akdi devam ettikçe kullandırılmayan şua izninin ücretinin talep edilebilmesi mümkün değildir.
Şua izni kullandırılmayan sağlık çalışanın iş akdinin sona ermesi halinde kullanılmayan izin süreleri, fesih tarihindeki son ücret üzerinden hesaplanarak işçiye ödenir.
Şua İzni Alacağı için Nerede ve Nasıl Dava Açılır ?
Şua izni alacağı olan işçi çalıştığı yerin bağlı olduğu yargı merciine yazılı bir dilekçe ile başvurarak dava açabilir. Davada görevli mahkeme, İş Mahkemeleridir.
