İstifa eden işçinin tazminat alıp alamayacağı hususu işten ayrılan çalışanlar tarafından sıklıkla araştırılan konulardan biridir. Elbette istifa eden işçinin istifanın şekline göre alabileceği tazminatlar mevcuttur. Bu hususa geçmeden önce işçinin alabileceği tüm işçilik haklarını incelemekte fayda olacaktır.
İşçilik Alacakları Nelerdir ?
İşçilik alacakları, işçinin çalışmasından doğan haklarını tabir etmek için kullanılan bir kavramdır. İşçilik alacaklarının iş sözleşmesi içerisinde muaccel olanı var iken sözleşme bitiminde muaccel olabilecek haklar da söz konusudur. Yani işçilik alacaklarının bir kısmını işçi, sözleşme devam ettiği süre içerisinde de talep edebilecekken diğer bir kısmını ancak sözleşmenin sona ermesi ile talep edebilir.
İş sözleşmesinin devamı sırasında işçinin isteyebileceği hakları; ücret, yol-yemek parası vb. İş sözleşmesi sona erdikten sonra isteyebileceği diğer haklardan birkaçı ise şunlardır; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti vb.
Kıdem Tazminatı
İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Yine 1 yıllık süre dolmuş olsa dahi, işçinin haklı sebep olmaksızın iş akdini feshetmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır. İşçinin iş akdini feshi haklı nedene dayanıyor ise bu durumda işçiye kıdem tazminatı ödemesi yapılmalıdır.
İhbar Tazminatı
İşçi en az 6 ay çalışmış ise işi bırakmadan önce kanunda belirlenen süreler doğrultusunda işverene bildirimde bulunmalıdır. Aynı zamanda işçinin iş akdi işveren tarafından sonlandırılacak ve herhangi bir haklı sebebe dayanmayacak ise bu kez de işveren tarafından işçiye bildirimde bulunulmalıdır. İş akdi haklı bir sebebe dayanmaksızın işveren tarafından ihbar süresi verilmeden feshedilen işçi, ihbar tazminatına hak kazanır. İşçi iş akdini haklı sebebe dayanarak feshetse dahi ihbar tazminatına hak kazanamaz.
Yıllık İzin Ücreti
İşçi aynı iş yerinde en az 1 yıllık çalışmasının karşılığı olarak yıllık izne hak kazanır. Yıllık izin işçiye işveren tarafından kullandırılmalıdır. İşçiye yıllık izinlerinin kullandırılmaması halinde işçiye bu hususta bir alacak talep etme hakkı doğar. Lakin işçi bu alacak hakkını iş akdi devam ettiği sürece talep edemez, talep hakkı iş akdinin son bulması ile başlar. İşçi iş akdini haklı veya haksız bir şekilde feshetse dahi tek taraflı olarak yıllık izni kullandırılmamış ise bu ücreti talep edebilir.
Fazla Mesai Ücreti
İşçi haftalık 45 saatten fazla çalışmasının karşılığı olarak fazla mesai ücretine hak kazanır. Bu fazla mesai ücreti işçinin maaş bordrosuna yansıtılmalıdır yani aynı ay içerisinde ödenmelidir. İşçiye fazla mesai ücretinin süresi içerisinde ödenmemesi halinde işçi tarafından haklı sebeple iş akdi feshedilebilir. İşçi haklı bir neden dayanmaksızın iş akdini feshetse veya işveren haklı bir sebebe dayanarak işçinin sözleşmesini sonra erdirse bile fazla mesai ücreti işçiye ödenmelidir. Ödeme yapılmaması halinde işçi mahkeme yoluyla alacağını talep edebilir.
Hafta Tatili Ücreti
Bir işyerinde işçi haftalık çalışma süresini tamamlıyorsa yedi günlük bir süre içerisinde en az 24 saat kesintisiz dinlenme hakkı kazanır. Buna hafta tatili denir. Hafta tatilinde çalıştırılan işçiye kanunda belirlenen ücret ödenmelidir. Bu ücretin ödenmemesi halinde iş akdinin feshi halinde işçi hafta tatili ücretini talep etme hakkı kazanır. Bu durumda işçinin iş akdini haklı sebeple feshedip etmediği hususu aranmaz, işçi hafta tatilinde çalıştığı her durum için bu ücreti talep etme hakkı kazanır.
Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti
Ulusal Bayram ve Genel Tatil günlerinde çalıştırılan işçiye ilgili kanunda belirtilen miktarlarda ücret ödemesi yapılmalıdır. Ücretin işçiye ödenmemesi halinde işçiye bu hususta bir talep hakkı doğar. Bu hususta talep olması halinde işçiye ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödenmelidir. İşçinin veya işverenin feshi önem arz etmez.
Yol ve Yemek Ücreti
Yol ve yemek ücreti işveren tarafından ödenmesi gereken zorunlu bir gider değildir. Lakin işçi ve işveren arasında akdedilen sözleşme gereği yol ve yemek ücreti verileceği kararlaştırılmış ise bu durumda işveren işçinin yol ve yemek giderlerinden sorumlu olacaktır. İşçinin iş akdini ne şekilde sona erdirildiği önem arz etmeksizin bakiye kalan yol ve yemek ücret işçiye ödenmelidir. Yani işçi tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetse bile bu ücretlere hak kazanır.
Prim Alacağı
İşçinin iş sözleşmesinde prim alacağına ilişkin bir anlaşma söz konusu ise işçiye her durumda bu ücreti ödenmelidir. İş akdinin işçi veya işveren tarafından feshedilmesi önem arz etmeksizin hak edilen bir prim alacağı söz konusu ise işçiye bu ücreti her şekilde ödenmelidir.
Netice itibariyle iş akdinin işveren tarafından feshedilmesi halinde bile işçinin hak kazanacağı tazminatlar söz konusudur. Bir takım tazminat ve alacak kalemleri fesih durumuna bakılarak hesaplansa da bir kısmı ise koşul ve şart aranmaksızın işçiye ödenmelidir. Herhangi bir hak kaybına uğramamak adına işçilik alacaklarına ilişkin dava açılacak ise alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınmalıdır.
