Hakaret davası, hakaret olgusunun gerçekleştiği durumlarda bir takım şartların varlığı halinde açılabilir. Hakaret suçu Türk Ceza Kanununda düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanununun şerefe karşı suçlar başlığı altında düzenlenen bu suç, Türk Ceza Kanununun 125. vd. maddelerinde kendine hüküm altına alınmıştır.
Hakaret davasının nasıl açılacağı konusuna girmeden önce hakaretin Türk Ceza Kanunundaki tanımına bakmak yerinde olacaktır. Hakaret suçu TCK’nın 125. maddesinde tanımlanmıştır.
Hakaret Nedir ?
Hakaret suçunun tanımı şu şekilde yapılmıştır:
“ Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. ”
Yani hakaret suçunun maddi unsurlarının oluşabilmesi için bir kimseye somut nitelikte bir fiil veya olgu isnat edilmiş olmalı ve bu husus kişinin onur, şere ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte olmalıdır. Yine herhangi bir somut nitelikte bir isnat söz konusu olmasa da sövme suretiyle de bu suç vuku bulabilir.
Gıyapta hakaretin söz konusu olabilmesi için fiilin en az üç kişinin şahitliğinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Onur, şeref ve saygınlığın sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde de hakaret suçu söz konusu olacaktır.
Hakaret Suçunun Nitelikli Halleri Nelerdir ?
Hakaret suçunun nitelikli halleri ise şunlardır:
- Görevinden dolayı suçun kamu görevlisine karşı işlenmesi,
- Bir kimsenin; dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
- Kişinin seçmiş olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden dolayı
Faile verilecek olan ceza 1 yıldan az olamayacaktır.
- Hakaret suçunun alenen işlenmesi halinde de faile verilecek olan ceza altıda bir oranında artırılacaktır.
- Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.
Hakaret Suçu Şikayate Tabi mi ?
Hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikayete tabidir. Lakin kamu görevlisine karşı suçun işlenmesi halinde ise şikayet koşulu aranmamaktadır.
Yine hakaret suçunun soruşturulması veya kovuşturulabilmesi için şikayet olgusunun belirli bir sürede gerçekleştirilmiş olması gerekir. Buna göre mağdur; hakareti ve hakaret edeni öğrendikten sonra en geç 6 aylık süre içerisinde ilgili makamlara şikayette bulunmalıdır. Mağdur, şikayet etmeden önce ölürse, veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmiş ise; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikayette bulunulabilir.
6 (altı) aylık süre içerisinde şikayette bulunulmaması halinde mağdur şikayet hakkını kaybedecektir. Hakaret fiilini ve failini her ne kadar öğrenmeden 6 aylık süre içerisinde şikayette bulunulabilse de öğrenme ve şikayet süresi toplamda 2 (iki) yılı geçemez. Yani fiil ve failin hakaret suçu fiilinden 2 yıl geçtikten sonra öğrenilmiş olması halinde şikayet hakkı düşmüş olacaktır. Fail hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılamayacaktır.
Hakaret davası failin ve fiilin ilgili yargı merciine şikayet edilmesiyle açılır.
Hakaret Suçu Önödemeye Tabi midir ?
Hakarete suçu, önödemeye tabi bir suç değil, uzlaştırma kapsamında olan bir suçtu. Fakat son dönemde yapılan kanun değişikliği ile beraber hakaret suçu (kamu görevlisine karşı işlenen hali hariç) uzlaştırma kapsamından çıkarılmış önödemeye tabi tutulmuştur. Fail önödeme ile soruşturma veya kovuşturmaya maruz kalmayacaktır.
Önödemeyi kabul eden fail hakkında soruşturma açılamaz, kovuşturma aşamasına geçilemez. Bir şekilde önödeme hükümleri uygulanmadan kovuşturma aşamasına geçilmiş ve dava açılmış ise önödeme teklif edilir. Önöndeme fail tarafından kabul edilmesi halinde davanın düşmesine karar verilir.
Hakaret Suçu Uzlaşmaya Tabi midir ?
Hakaret suçu, son yapılan kanun değişikliklerinden önce uzlaşmaya tabi idi. Yapılan kanun değişikliklerinden sonra hakaret suçu uzlaşmaya tabi suçlar arasından çıkarılmış olup önödemeye tabi suçlar kapsamına alınmıştır.
Karşılıklı Hakaret Suçu
Hakaret suçunun karşılıklı işlenmesi halinde iki durum söz konusu olur:
- Olayın duruma göre tarafların her ikisine de ceza verilmeyebilir veyahut
- Taraflardan her ikisine veya ikisinden birine verilebilecek olan ceza üçte birine kadar indirilebilir.
Haksız Fiile Karşı Hakaret Suçu
Haksız fiile maruz kalan kişi tarafından hakaret suçunun işlenmesi halinde faile verilecek olan ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza da verilmeyebilir.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu
Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır.
Bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Sıkça Sorulan Sorular
- Hakaret suçu hangi mahkemede görülür ?
Hakaret suçunun yargılaması asliye ceza mahkemelerinde yapılır.
- Hakaret suçunda şikayet süresi ne kadardır ?
Hakaret suçunda şikayet süresi fail ve fiili öğrenmeden itibaren 6 (altı) aydır. Bu süre herhalde iki yılı geçemeyecektir.
- Hakaret suçunun cezası nedir ?
Hakaret suçu failene üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası verilir.