İstinaf ilk derece yerel mahkemelerin vermiş olduğu kararların esas ve usul yönünden incelenmesi için başvurulan üst mercidir. Bölge adliye mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri istinaf mercileridir. TDK‘ da “mahkemenin verdiği kararı kabul etmeyerek bir üst mahkemeye götürme” olarak tanımlanmıştır. İlk derece mahkemelerinin vermiş olduğu kararların bir kısmı kesindir ve üst yargı denetimine tabi değildir. Bir kısım kararları ise usul ve esas yönünden incelenmeye tabidir, yargı yolu açıktır. Yargı yolu açık olan kararlarda ilk derece mahkemesi bunu belirtmelidir. Kaç gün içerisinde nereye başvurulabileceği kararda belirtilmelidir. Başvurulabilecek yargı merci ve süresi belirtilmez ise karar usulen hatalı olacaktır. Tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde üst mercie başvuru yapılmalıdır. İşbu makalemizde istinaf yolunu hukuk mahkemeleri açısından inceleyeceğiz.

İstinaf Mahkemesi

İstinaf mahkemesi denilince akla gelmesi gereken mahkeme bölge adliye mahkemesi mahkemesidir. Hukuk davalarını gören ilk derece mahkemelerinin vermiş olduğu ve üst yargı denetimine tabi olan kararlar talep halinde bölge adliye mahkemelerince esas ve usul yönünden incelenir. Yargıtay’ın iş yükünü hafifletmek amacıyla kurulan bölge adliye mahkemeleri 2016 yılında faaliyete geçmiştir. Bölge adliye mahkemeleri kurulmadan önce ilk derece mahkemelerinin vermiş olduğu kararlar temyiz merci olan Yargıtay tarafından esas ve usul yönünden incelenir.

Hukuk Davalarında Bölge Adliye Mahkemelerinin Görevleri

Hukuk davalarında bölge adliye mahkemelerinin görevleri 5235 Sayılı kanunun 36. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre istinaf kanun yolu açık verilen ilk derece hukuk mahkemelerinin kararların inceleyen bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin görevleri şunlardır:

• İlk derece adli yargı hukuk mahkemeleri tarafından verilen, kesinlik arz etmeyen kararlara yapılan başvuruları inceler ve karara bağlar,
• Kendi yargı çevresinde bulunan ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaki yetki uyuşmazlıklarını inceler ve çözer,
• Kendi yargı çevresi içerisinde bulunan ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaki görev uyuşmazlıklarını inceler ve çözer,
• Yargı çevresi içerisinde bulunan bir ilk derece hukuk mahkemesinin davaya bakmasına fiilen veya hukuken bir engel çıkması halinde başka bir mahkemeye nakline karar verir,
• Yargı çevresinde bulunan iki mahkemenin yargı sınırları belirlenemiyorsa bunun belirlenmesini sağlar,
• Diğer kanunlar tarafından verilen görevleri yapar.

HMK’ da İstinaf Edilebilecek Kararlar

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 341. maddesinde istinaf edilebilecek haller tahdidi olarak düzenlenmiştir.

• Nihai, esasa ilişkin kararlar,
• İhtiyati tebdir talebinin reddi, itiraz üzerine verilen kararlar,
• İhtiyati haciz talebinin reddi, itiraz üzerine verilen kararlar,
• Manevi tazminat davaları hususunda verilen kararlar,
• İstinaf sınırını aşmayan miktarlar için bu yola başvurulamaz,
• Bölge adliye mahkemesinin görevine giren dava ve işlerde verilen kararlar.

İstinaf Dilekçesi Örneği

Hukuk davalarında istinaf yoluna başvururken hazırlanacak olan dilekçede dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

• Üst yargıya başvuran tarafın sıfatı, adı, soyadı, TC kimlik numarası, adresi, tüzel kişi ise, unvan ve sicil numarası,
• Avukat ile temsil söz konusu ise ad, soyad ve adresleri,
• Üst mercie taşınan kararın hangi mahkeme tarafından verildiği, karar tarih ve sayısı,
• Kararın tebliğ tarihi,
• İlk derece mahkemesi tarafından verilen kararın özeti,
• Başvuru olgusuna sebep olan olaylar, gerekçe,
• Talep,
• Başvuran kişinin veya avukatın imzası.

Kararlar

Üst merciinin verebileceği kararlar şunlardır:

• Yerel mahkeme tarafından verilen karar hukuka aykırı ise karar kaldırılır ve dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilir,
• İlk derece mahkemesi tarafından haksız bir şekilde davanın reddine karar verilmiş ise davanın tamamının veya bir kısmının kabulüne karar verilebilir,
• İlk derece mahkemesinin davayı haksız bir şekilde kabul ettiğine karar verir ise davanın reddine karar verebilir,
• Yerel mahkeme tarafından verilen karar kaldırılıp yeni bir hüküm kurulabilir,
• İlk derece mahkemesi tarafından verilen karar düzeltilebilir,
• Başvuru reddedilebilir.

Sonuç

İstinaf ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan kararlarına karşı başvurulabilen hukuki yoldur. Bölge adliye mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelemesinde yerel mahkemenin vermiş olduğu karar talep halinde esas ve usul yönünden incelenir. İstinaf incelemesi neticesinde bölge adliye mahkemesi ilgili hukuk dairesi tarafından verilen kararların bir kısmı kesin iken diğer bir kısmında ise temyiz yolu açıktır. Temyiz sınırını aşmayan ve temyizi kabul olmayan kararlar kesinlik teşkil eder. Üst mercie başvuru yapabilmek için yazılı bir dilekçe hazırlanmalı ve bu dilekçe yetkili ve görevli bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere kararı veren ilk derece mahkemesine teslim edilir. Dilekçeyi alan bölge adliye mahkemesi dosyayı en kısa sürede inceler ve talep konusu hakkında bir karar verir.

İstinaf Nereye Yapılır?

İstinaf talebini içeren yazılı dilekçe yetkili ve görevli bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere kararı veren ilk derece mahkemesine verilir.

İstinaf Süresi Ne Kadardır?

İlk derece mahkemesi tarafından verilen kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren iki haftadır. İki haftalık süre hak düşürücü süredir.

İstinaf Nedir 2025 yazısı ilk önce Selimoğlu Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Haklar kelime anlamı olarak TDK‘ da “Adalet, Adaletin, hukukun gerektirdiği veya birine ayırdığı şey, kazanç, Dava veya iddiada gerçeğe uygunluk, doğruluk, Verilmiş emekten doğan manevi yetki, Pay, Emek karşılığı ücret, Doğru, gerçek.” olarak tanımlanmıştır. Haklar hukuki anlamda mutlak, özel, sosyal, şahsi, ayni, temel haklar gibi bir çok ayrıma tabi tutulmuştur. İşbu makalemizde bu ayrımları detaylı olarak inceleyeceğiz. Hukuki anlamda özellikle mutlak ve nispi haklar büyük önem arz etmektedir.

Mutlak Haklar Nelerdir

Mutlak haklar hak sahibi tarafından herkese karşı ileri sürülebilen kanunlarca tanınan veya doğuştan gelen haktır. Mutlak hak maddi değeri olan mallar üzerinde mutlak egemenlik sağlamaktadır. Kişinin insan olmasından kaynaklanan, doğuştan gelen hakka ise şahsi hak denir.

Mutlak hak ikiye ayrılmaktadır bunlar:

• Eşya üzerindeki mutlak hak, (kendi içerisinde maddi değeri olan ve maddi değeri olmayan mutlak hak olarak ikiye ayrılır)
• Kişiler üzerindeki mutlak hak. (vücut bütünlüğü, şeref, haysiyet, adın korunması)

Nisbi Haklar Nelerdir

Nisbi haklar mutlak hak gibi herkese karşı ileri sürülebilen bir hak değildir. Sadece belirli kişilere karşı ileri sürülebilir. Bu mesele mutlak hakka göre daha kısıtlı etkiye sahiptir. Nisbi hakkın üçüncü kişiler tarafından ihlal edilmesi mümkün değildir. Nisbi hak yalnızca hakkın taraflarını bağlar. Örneğin; alacak hakkı sadece borçluya karşı ileri sürülebilir. Konut veya çatılı işyerine ilişkin kira ilişkisinden doğan problemler kiraya veren tarafından kiracıya karşı yöneltilebilir.

Tapuya şerh verilerek etkisi kuvvetlendirilen nisbi hak da vardır. Bunlar:

• Alım hakkı,
• Önalım hakkı,
• Geri alım hakkı,
• Kira sözleşmesinden kaynaklanan hak,
• Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi vb.

Ayni Haklar Nelerdir

Ayni haklar hak sahibinin herkese karşı ileri sürebileceği haktır. Eşya üzerinde doğrudan doğruya hakimiyet sağlayan haktır. TDK’ da “Taşınır veya taşınmaz üzerinde doğrudan doğruya egemenlik yetkisi veren ve herkese karşı ileri sürülebilen hak” olarak tanımlanmıştır.

Ayni haklar ikiye ayrılır:

1. Mülkiyet hakkı,
2. Sınırlı ayni hak.

Sınırlı ayni hak üçe ayrılır:

1. İrtifak hakkı,
2. Rehin hakkı,
3. Taşınmaz yükü.

İrtifak hakkı ikiye ayrılır:

1. Eşyaya bağlı irtifak,
2. Kişiye bağlı irtifak.

Kişiye bağlı irtifak ikiye ayrılır:

1. Kişiye sıkı sıkıya bağlı irtifak,
2. Düzensiz irtifak.

Kişiye sıkı sıkıya bağlı irtifak ikiye ayrılır:

1. İntifa hakkı,
2. Oturma hakkı.

Düzensiz irtifaklardan bazıları şunladır:

1. Üst hakkı,
2. Kaynak hakkı,
3. Geçit irtifakı.

Rehin hakkı beşe ayrılır:

1. Taşınır rehni,
2. Taşınmaz rehni,
3. İpotek,
4. İpotekli borç senedi,
5. İpotekli irad senedi.

Sosyal Haklar

Sosyal haklar 1982 Anayasasının Üçüncü Bölümünde “Sosyal ve Ekonomik Hak” başlığı altında 41-64 maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Sosyal hak anayasamız tarafından güvence altına alınmış haktır. Bu hak mutlak olmayıp şartların varlığı halinde kısıtlanabilmektedir.

1982 Anayasasınca güvence altına alınmış sosyal hak şunlardır:

• Ailenin korunması ve çocuk hakkı,
• Eğitim ve öğrenim hakkı,
• Kamu yararı,
• Kıyılardan yararlanma,
• Toprak mülkiyeti,
• Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması,
• Kamulaştırma,
• Devletleştirme,
• Özelleştirme,
• Çalışma ve sözleşme hürriyeti,
• Çalışma hakkı,
• Çalışma şartları ve dinlenme hakkı,
• Sendika kurma hakkı,
• Sendikal faaliyette bulunma,
• Toplu iş sözleşmesi hakkı,
• Toplu sözleşme hakkı,
• Grev hakkı,
• Lokavt hakkı,
• Ücrette adalet sağlanması,
• Sağlık hakkı,
• Çevrenin korunması hakkı,
• Konut hakkı,
• Gençliğin korunması,
• Sporun geliştirilmesi,
• Sosyal güvenlik hakkı,
• Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması,
• Sanatın ve sanatçının korunması.

Temel Haklar Nelerdir

Temel haklar 1982 Anayasasının İkinci Bölümünde “Kişinin Hak ve Ödevleri” başlığı altında 17-39. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Temel hak insanın salt insan olmasından kaynaklanan en üst hukuk normumuz anayasa tarafından güvence altına alınmış haktır.

1982 Anayasasında belirtilen kişi hakkı şunlardır:

• Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı,
• Zorla çalıştırma yasağı,
• Kişi hürriyeti ve güvenliği,
• Özel hayatın gizliliği ve korunması,
• Konut dokunulmazlığı,
• Haberleşme hürriyeti,
• Yerleşme ve seyahat hürriyeti,
• Din ve vicdan hürriyeti,
• Düşünce ve kanaat hürriyeti,
• Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti,
• Bilim ve sanat hürriyeti,
• Basın hürriyeti,
• Süreli ve süresi yayın hakkı,
• Basın araçlarının korunması,
• Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı,
• Düzeltme ve cevap hakkı,
• Dernek kurma hürriyeti,
• Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı,
• Mülkiyet hakkı,
• Hak arama hürriyeti,
• Kanuni hakim güvencesi.

Sonuç

Haklar hukuki anlamda hak sahibine herkese veya belirli kişilere karşı ileri sürebileceği hukuk tarafından korunan ayrıcalıklar tanır. Hakların bir kısmı kişiler üzerinde hakimiyet sağlarken diğer bir kısmı ise eşya üzerinde hakimiyet kurulmasını sağlar. Mutlak haklar herkese karşı ileri sürülebilirken, nisbi hak ise sadece taraflar arasında ileri sürülebilir. Örneğin; mülkiyet hakkı herkese karşı ileri sürülebilen bir haktır. Kira ilişkisinden kaynaklanan alacak hakkı ise sadece kiracıya karşı ileri sürülebilen nisbi bir haktır. Hak sahibi haklarını elde edemiyorsa hukuki yollara başvurmalıdır. Hukuki yollara başvururken alanında uzman bir avukattan hukuki destek almak yerinde olacaktır.

Ayni Haklar Nelerdir?

Ayni haklar eşya üzerinde hakimiyet sağlayan haktır. Hak sahibi tarafından herkese karşı ileri sürülebilir. Mülkiyet hakkı, sınırlı ayni hak, intifa hakkı, oturma (sükna) hakkı, kaynak hakkı, üst hakkı, geçit hakkı, taşınmaz yükü, taşınır rehni, taşınmaz rehni, ipotek vs.

Nisbi Haklar Nelerdir?

Nisbi haklar herkese karşı değil, belirli kişilere karşı ileri sürülebilen haktır. Örneğin; alacak hakkı sadece borçluya karşı ileri sürülebilir. Etkisi kuvvetlendirilmiş nisbi hak şunladır; alım hakkı, önalım hakkı, geri alım hakkı, kira sözleşmesinden kaynaklanan hak vb.

Haklar Nelerdir 2025 yazısı ilk önce Selimoğlu Hukuk üzerinde ortaya çıktı.